KEY

İçeriğe git

Ana Menü

Mikrofonlar

Teknik Bilgi > Ses

Televizyon yapımının bir parçasını oluşturabilmek için ses dalgalarının, elektronik sinyallere dönüştürülmesi gerekir. Sesin elektrik enerjisine çevrilmesini sağlayan araç ise mikrofondur. Ses kaynağından çıkan titreşimler hava yolu ile mikrofonun içindeki diyaframa gelir. Diyaframdaki tel aracılığı ile elektriksel işarete dönüşür.

Bütün mikrofonlar aynı işlevleri görseler de televizyon, film ya da yayın gibi yapımlarda değişik estetik ihtiyaçları karşılamak için özel olarak üretilirler.

TV yapımlarında çeşitli mikrofonlar kullanılır. Mikrofon dış çekimler için kullanılacaksa, rüzgâra karşı dayanıklı olmalıdır. Televizyonda mikrofon görüntü çerçevesinde yer alacaksa iyi görünümlü olmalıdır. Uzaktan ses alımı söz konusu ise mikrofon ses kaynağını diğer seslerden izole edebilmelidir.

Mikrofon seçerken;
1. Yapısı nedir?
2. Yönel özelliği nasıldır?
3. Sesi nasıldır?
4. Televizyon için görüntüsü nasıldır?

Bu sorular cevaplandığında mikrofonun yapısal ve yönel özellikleri bilinir. Markası ve modeli ne olursa olsun doğru seçim yapılabilir.

Mikrofon Diagramları (Directional)

Mikrofonun polar diyagramı:
Mikrofona farklı açılardan oluşan ses dalgalarının ürettiği çıkış gerilim sesviyesinin grafiğidir. Mikrofonun alış diyagramı da denir.


Bir mikrofonun polar (kutupsal) diyagramı


Mikrofon alış diyagramı üç sınıfa ayrılır:
a)
Omni-directional: Her yönden gelen ses dalgalarını algılayabilirler. Mekanik sarsıntılardan daha az etkilenirler, daha sağlamdırlar, pete olayından daha az etkilenirler.
b)
Bi-directional: Ön ve arkadan gelen ses dalgalarını algılarlar. Yan, üst ve alttan gelen sesleri söndürüler. Sert tavanlı odalarda, üst tarafta hoparlörler varsa akustik geri besleme problemini engellemek için kullanılırlar.
c)
Uni-directional: Arkadan gelen ses dalgalarını almazlar %70 ini söndürürler. Önden gelen sesleri algılarlar. Akustik geribesleme olayını (Feedback) önlemek için kullanılırlar. Omnidirectional mikrofonlar 25cm den sesi algılayabiliryorsa Unidirectional mikrofonlar 42cm uzaktan aynı etkiyi uyandırabilirler.




Boom (Olta) Mikrofon
Zürafa (Boom) mikrofon denildiğinde, basit bir çubuğun ucuna bağlı mikrofondan, giderek özel olarak stüdyolar için yapılmış sabit ya da uzayıp kısalabilen bir kolla hareket imkânı kazanmış mikrofonlara kadar hepsi akla gelir.
Mikrofonlar bir çubuğun uçuna asılı olarak da kullanılabilir. Mikrofonun ucuna asılı olduğu çubuğu ve mikrofonu sağa, sola, aşağı yukarı, ileri ve geri hareket ettirme olanağı sağlayan bu araca mikrofon kolu (boom) adı verilir.
Ses kaynağına yaklaşılmadan, sesin etkili bir biçimde alınmasına imkân vermesi,sinema ve TV çekimlerinde sıklıkla kullanılmasına neden olmuştur.



Boom mikrofon

Boom mikrofonların üç çeşidi vardır:
1. Olta Boom: Elde tutularak yönlendirilen bir çubuğun ucuna bağlıdır. Genellikle dış çekimlerde kullanılır.
2. Zürafa (Giraffe Boom): Üçayak üzerine oturtulur. Stüdyo içinde hareket ettirilebilirse de üç ayak sabitken boom kolunun uzatılıp kısaltılması imkânı yoktur.
3. Boom Arabaları: Çok gelişmiş, zengin hareket imkânı sağlayan oldukça pahalı araçlardır. Stüdyo içinde yaygın kullanılırlar. Beş metre kadar uzayan kolu boom arabası üzerinde oturan görevli tarafından kullanılır. Ancak, boom arabalarını kullanabilmek için geniş bir alana ihtiyaç duyulur. Bu geniş alanda mikrofonla her türlü hareketi izleme imkânı sağlanmış olur.

Yaka Mikrofonları (Lavalier)
Elbiseye ya da boyuna mandallanabilen yaka mikrofonu oldukça kullanışlıdır.
Kullanıcıya hareket özgürlüğü sağlaması, ışık açısından da gölge sorunu çıkarmaması nedeni ile tercih edilen bir türdür. Genellikle çok yönlü olarak imal edilirler. Kullanış açısından avantaj sağlarken, giysilere sürtünmesinden kaynaklanacak hışırtılar ya da konuşmacının başka bir yöne bakarak konuşması ses (tek yönlü olmasından) kalitesinde dezavantajlar doğurur.



Yaka mikrofonu


Kontrollü akustik ortamlarda kullanılmak için tasarlanan yaka mikrofonlarının iki özelliği belirgindir.
1. Çok yönlü olması
2. Mikrofon içerisinde yüksek frekansları destekleyici bir devrenin bulunması.

Telsiz Mikrofonlar
Kamera ile ses kaynağı arasındaki mesafe çok uzak olduğunda ya da shotgun (yönetmenler tarafından belirli bir mesafeden mikrofonların ses alma yeteneklerine göre düzenlemesidir. Çiçeklerin arasına, vazoya, lambalara, elbiselere vb. gizlenebilen mikrofon) mikrofonların ses almalarının yetersiz olduğu yerlerde, oyuncu, sunucu ya da konuşmacıların hareketli durumlarda, mikrofon verici ve mikrofon alıcı sistemlerinden yararlanılır.
Telsiz mikrofon sistemlerinde yaygın olarak yaka mikrofonları ve elle tutulan mikrofonlar kullanılır. Elle tutulan telsiz mikrofonlarda, verici ile mikrofon birleşik ve batarya da mikrofonun içerisindedir. Yaka mikrofonlarında ise verici ayrıdır.

El (Hand) Mikrofonları
Bir sunucunun, konuşmacının ya da solistin mikrofonu elle tutarak, yalnızca kendi sesini ya da kendi sesiyle birlikte karşısındaki kişinin sesini almak için yönlendirdiği mikrofon çeşididir. Bu mikrofonların elle tutulmasından dolayı gürültüleri ya da sunucunun ağzına mikrofonu çok yaklaştırmasından kaynaklanan ses patlamalarını ses çıkışına yansıtır.



El mikrofonu

Mikrofonların Gizlenmesi

Boom Mikrofonlar
Boom mikrofonlar genellikle çerçeve sınırının dışında oyuncuların üstünde hareketsiz tutulur, ucundaki yönlü mikrofon konuşan kişiye doğru yönlendirilir.
Drama provalarında boom hareketlerini denerken yanlız ses kalitesine değil, mikrofonun çerçeveye girip girmediğine bakılır. Aydınlatma  açısından da görüntü alanına gölge düşürüp düşürmediğine bakılmalıdır.

Sabitler - Saklılar
Sabit veya saklı mikrofonlar hareketli değildir, bir yerlere tutturulur veya gizlenirler.
Boom, mikrofondan çok uzakta olan bir oyuncunun sesini toplamak için kullanılabilir.
Kameranın görüntü çerçevesinden gizlenmiş olmaları gerekir. Kapıların üstüne, yatakların başucuna, tabloların arkasına, iskemlelerin altına, bir çiçek saksısının içine gizlenebilirler.

Lavalier (Yaka Mikrofonu)
Bu küçük, hafif, tek yönlü mikrofon bir oyuncunun giysisine  iliştirilebilir veya vücuduna bantla yapıştırılabilir. Oyuncu hareket ettikçe kumaş hışırtısı duymamak için dikkatle yerleştirilmeli ve hareket veya ter yüzünden yerinden çıkıp çıkmadığı sık sık kontrol edilmelidir.
Oyuncu  çekim sırasında  yerini değiştirmiyorsa  Lavaliere  mikrofonlar  çok kullanışlıdır. Ama oyuncunun yürümesi gerekiyorsa, peşi sıra mikrofon sürüklemesi rahatsız edici olur. Böyle durumlarda telsiz mikrofon kullanılır. Belgesel çekimlerinde daha çok Lavaliere mikrofonlar röportajda tercih edilir.
Dramalarda, değişik mikrofonların yerleştirilmesi ve kullanımı her sahnenin kendine özgü değişkenlerinden etkilenir. Bu nedenle önce sahne incelenmelidir. Bir oyuncu planda ne kadar hareket ediyor? Odayı arşınlayan biriyle, yerinde oturan bir oyuncu için farklı mikrofon kullanmak gerekir. Kamera; sahnedeki hareketten ne kadar uzakta? Mikrofonlar, oyunculara ne kadar yaklaştırılabilir?
Yönlü bir mikrofon gerçekçi sonuç vermiyorsa genel planın içinde saklı sabit mikrofonlar kullanmak gerekir.

Ses Filtreleri
Yüksek ses yoğunlukları ya da seviyeleri, mikrofon çıkışında görülen ses bozulmasının yalnızca bir nedenidir. Bir konuşmadaki ani bağırmalar ya da bir solistin mikrofona çok yakın ve yüksek sesle şarkı söylemesi ya da dış çekimlerde kuvvetli esen rüzgâr… gibi nedenlerden oluşan ses patlamaları hem mikrofonların diyaframlarına zarar verebilir hem de ses çıkışında bozulmalara yol açabilir. Bu ses patlamaları, ses seviye indirgeyicileri -pad- tarafından da önlenemeyebilir. Bu  sorunu çözmek için mikrofon içerisine yerleştirilen “pop filter” ya da mikrofonun dışına geçirilen “rüzgârlıklar” kullanılabilir.
“Pop filter” en çok dinamik mikrofonlarda kullanılır.




Pop filtre ve çeşitli rüzgârlıklar


Kondansatör ya da şerit mikrofonların içerisine bir “pop filter” yerleştirilerek, tüm frekansların bu filtreden dolayı etkilenmeksizin alınabilmesi zordur. Bu nedenle maliyetleri yükselttiği  ve  frekans  alanını sınırladığı  için  belirli  modeldeki  mikrofonlarda kullanılmaktadır.

Kablolar
Profesyonel mikrofonlar düşük empedanslı, iki canlı uç ve bir şase (topraklama) olmak üzere bir kablo ile “XLR” ya da “Canon” olarak adlandırılan fişlere takılarak, bir yükseltece, kayıt cihazına ya da miksere bağlanabilir. Bu bağlantılarda bazı dikkat edilmesi gerekli kurallar vardır.
Mikrofon kablolarını XLR fişlere bağlarken, 1 nolu şase, 2 ve 3 nolu ses uçları karşılıklı olarak birbirlerine bağlanmalı; örneğin fişin bir uçu 2 nolu uca bağlanırken diğeri 3 nolu uca bağlanmamalıdır.



Profesyonel düşük empedanslı mikrofonlar için kablo ve fiş (XLR) bağlantısı



XLR Konnektörler


Dengeli (balanced) ve dengesiz (unbalanced) bağlantı
Profesyonel mikrofonların ya da ses sistemlerinin giriş ve çıkışları dengelidir (balanced). Yarı profesyonel ya da amatör ses sistemleri ise dengesiz (unbalanced) giriş ve çıkışlarla çalışmaktadır. Dengeli sistemin bazı üstünlükleri vardır:

1. “Hum” olarak adlandırılan elektriksel gürültüleri (elektriksel uğultular) önler.
2. Kabloya bitişik elektrik kablolarından gelebilecek gürültülere kapalıdır.
3. Giriş ve çıkış empedansların uygunluğu (600 ohm) nedeniyle maksimum enerji transferi sağlar.

Dengeli giriş ve çıkışlar transformatörlerden oluşmaktadır. Bu transformatör empedanslarının düşük olması ve buna bağlı kabloların iyi topraklanmasıyla sistem gürültülere kapalıdır. Dengeli ve düşük empedanslı mikrofonlar yaklaşık 150 metre uzunluktaki kablolarla çalışabilmektedir. Dengesiz hatta sahip mikrofonlar ise, 4,5 metreyi aşmayan kablolarla bağlanabilirler.


DIŞ MEKÂNLARDA SES ALMAK

Kayıt Mekânının İncelenmesi
Aktüel çekimlerde yapım ister belgesel, ister drama, ister müzik, isterse spor programı olsun mutlaka mekân ses açısından da incelenmelidir. Çünkü ses sorunu olmayan tek mekân,ses yalıtımlı çekim stüdyosudur.
Aktüel çekimde, ses teknisyeni mekânın genişliğini, mekânın akustiğini kontrol etmelidir. Ayrıca çekim gününün saatleri ile o saatlerde olacak trafiği, etrafta çalışan elektronik aletlerin gürültüsünü bile düşünmelidir.

Stüdyo Dışı Yapımlarda Ses Alımı
Televizyon için dış çekimlerde konuşmacı ya da sunucular rüzgârın yaratacağı ses patlamalarını önleyici kılıf ve dinamik yapıdaki “el mikrofonu” kullanırlar. Konuşmacının sesini bastırmadan çevre seslerini almak için, çok yönlü dinamik mikrofonlar da kullanılabilir. Mikrofon konuşmacıya yaklaştırılarak ya da uzaklaştırılarak arka plan ve konuşmacının sesinin dengesi kontrol edilebilir.

Stüdyo dışı haber program çekimlerinde mikrofonun uzunca süre görüntüde kalması gözü rahatsız eder. Kısa konuşmalarda ve röportajlarda el mikrofonu sorun yaratmaz, ancak uzun konuşmalar için yaka mikrofonu daha uygun olur.
Gürültülü çevrelerde, çok yönlü bir mikrofon kullanılması oyuncunun sesinin nitelikli olarak alınmasına izin vermeyebilir. Bu durumda tek yönlü mikrofonların dış çekim şartlarına uygun rüzgârlık, olta gibi aksesuarları kullanılmalıdır. Ancak, bu mikrofonlar konuşmacının ağzına uygun açıda ve görüntüyü rahatsız etmeyecek şekilde yerleştirilmelidir.

Dış çekimlerde ses almanın bir başka yolu, iki ayrı mikrofon kullanımıdır. Konuşmacı ağzına bir mikrofonu yaklaştırarak çevre seslerini en aza indirger ve diğer mikrofon ise, çevre seslerini almada kullanılır. Bu mikrofonlardan alınan sesler ayrı ayrı kaydedilerek portatif mikserde istenilen seviyede birleştirilir. Bu yöntem drama çekimleri için uygunken, zaman kısıtlılığı yüzünden haber çekimlerinde uygun değildir.
Stüdyo dışında çekilen eğlence, drama, spor ve reklâm gibi programlarda daha çok olta boom ve telsiz yaka mikrofonları kullanılır. Özellikle dramalarda oyuncuların üzerine yerleştirilen telsiz yaka mikrofonları kullanılır.





PZM mikrofon


Hareketli dış drama çekimlerinde farklı mikrofon tekniklerinin kullanımı, yapıma esneklik katabilir. Ancak bu yöntem aynı kanallara kayıt gerektirir; sesleri birleştirme ve kurgulamadaki ses kontrolü buna değer niteliktedir. Örneğin bir dış çekimde; parkta yürümekte olan bir çiftin çekim açısı genişten yakına doğru değişiyorsa çiftin konuşmalarını alacak iki telsiz yaka mikrofonu ve çevre seslerini almak için de PZM mikrofon kullanılabilir. (PZM: Pressure Zone Microphones) PZM, sesleri yansıtıcı bir yüzeye yerleştirilmiş minyatür bir kondansatör mikrofondur.

Olta boom, yaka mikrofonu ve PZM mikrofonlar değişik çekim ölçeklerinde kullanıldıklarında mikrofonların ses kaynağı ile olan uzaklıkları, yapıları ve yönel özellikleri farklı olduğundan ve bu çekimler ardışık olarak kurguda birleşeceğinden, arka plan sesleri ya da sahneyi çevreleyen sesler farklı seviyelerde ve farklı tonal özelliklerde olabilir. Bu nedenle, değişik çekim ölçekli sahnelerin arka plan sesleri ayrı mikrofonlarla kaydedildiğinde, bu sesler diyaloglarla daha kolay ve esnek birleştirilebilir.

Dramatik Yapımlar
Televizyon ya da filmde dramatik sahne çekilirken,  mikrofonlar kameranın görüş alanının dışında olmalıdır. Sahne ya da öykü mekânı dışındaki ses ve gürültüler alınmadan oyuncuların sesleri belirli bir uzaklıktan alınmalıdır. Bu nedenle, supercardioid ya da hypercardioid mikrofonlar, genellikle stüdyo dışında “el ya da olta boom” olarak kullanılır.

Stüdyo içinde ise “tekerlekli ya da sabit üç ayak boom” olarak adlandırılan, gövdesini,kollarını ve mikrofonu belirli bir eksen etrafında hareket ettirebilen aletlere takılabilir. Drama yapımlarında en iyi ses alma yöntemlerinden birisidir.


Boom mikrofon


Drama yapımlarında kameraların oyuncuların ve boom mikrofonun hareketlerini belirleyen bir düzenleme yapıldığında, ses alma kararları çekim öncesi sahne planlamasıyla yapılır.

Sahne planı kameraların, oyuncuların ve mikrofonların konum ve hareketlerini belirleyen bir düzenlemedir.
Oyuncuların hareketlerinde fiziksel bir sınırlılık varsa ve set küçük ise olta boom mikrofonlar kullanılabilir. Eğer set içerisindeki hareket geniş bir alana yayılmışsa iki tane boom asılan boom ya da gizlenebilen mikrofonlar kullanılır.

Dramalarda kullanılan bir başka mikrofon tekniği ise asılan mikrofondur. Kapı önündekonuşan iki kişinin seslerini asılan mikrofonla almak daha kolaydır. Çünkü kapının çerçevesinden dolayı boom mikrofonun sesleri alması zordur.


Asılan mikrofon


Spor Programları
Spor programı denildiğinde futbol, basketbol, boks… gibi canlı yayınlanan yapımlar akla gelir. Spor yayınlarında,

1. Sunucunun sesi
2. Kalabalığın sesi
3. Oyundaki aksiyonun sesi olarak üç işitsel öge vardır.

Spor yayınlarında sunucunun sesi kalabalığın ve aksiyonun sesinden önde ve anlaşılır olması gerekir. Bunu da yalnızca kulaklıklı mikrofon sağlar.  Çünkü mikrofon sunucunun ağzına konumlandırılması gerekir. Mikrofonun dinamik yapıda olması ve “pop filter”, içermesi yüksek konuşma seviyesine karşı dayanıklı olmasını sağlar; yine de sınırlayıcı (limiter) ya da sıkıştırıcı (compressor) devrelere gereksinim duyarlar.


Kulaklıklı mikrofon


Tek yönlü mikrofonun ses alma modeli sunucunun çevresinden gelen ya da sızan seslere kapalı olmasını sağlar ve çok yönlü ses alma modeli de sunucunun sesine daha fazla arka plan sesi ekler. Kulaklığa her iki hoparlöründen ayrı bilgi taşınır. Birisinde yönetmenin komutları, diğerinde ise programın sesi taşınır. Sunucunun  önündeki alan, kâğıtlar, tv monitörü ya da diğer gereksinimler için boş bırakılır.

Seyircilerin sesleri spor olayının ya da oyunun heyecanını iletmede temel bir özelliktir. Alkışlar, coşkulu söylenen şarkılar, oyundaki aksiyona göre tepkiler ve genel gürültüler spora çoşku ve heyecan açısından önemli bir güç katar ve evdeki izleyiciler de bu sesleri algıladıklarında olayın bir parçası haline gelirler. Seyircilerin tepkisini almada kullanılacak en iyi mikrofon, çok yönlü ses alma modeline sahip “pop filter” ya da daha güvenli olması için rüzgârlıkla kullanılan dinamik (moveng-coil-hareketli bobin) yapıda mikrofondur. Bu mikrofon her türlü hava şartlarında çalışır. Çok yönlü modelin tercih edilmesinin nedeni seyircinin tüm seslerini kapsamasıdır.

Bir ses kaynağı olarak kalabalık bir seyircinin seslerini almak için en uygun mikrofon yerleştirimi doğrudan alınan sesin niteliğini etkiler. Basketbol ya da futbol gibi spor karşılaşmalarında, seyircilerin tepkisini almak için kullanılan mikrofon, genellikle merkezi yerleşiminden dolayı basın locasınındışına asılır; buraya ulaşmanın kolay olması ve en iyi ses toplama noktası olması açısından tercih edilir. Eğer bir mikrofon yeterli gelmiyorsa, daha fazla mikrofon da kullanılabilir. Bir kalabalığın sesini almada önemli olan, seslerin toplandığı yere mikrofonu yerleştirmektir.


Rüzgârlıklı (dead-cat) mikrofon


Oyunun ya da aksiyon sesinin kendisi spor olayını etkiler; oyuncuların birbirlerine bağırmaları, topun sesi, hakemin düdüğü gibi… Bu sesleri almak için seyircilere ayrı mikrofonlar kullanılır. Bu mikrofonlar aksiyona doğru yönlendirilerek oyuna bağlı olarak değişik şekillerde yerleştirilir. Canlı futbol yayınlarında devre arası ya da maçın sonunda futbolcular ya da antrenörlerle röportaj yapılmaktadır; bu nedenle telsiz el mikrofonları ve hatta sunucuya takılan telsiz yaka mikrofonu kullanılabilir.
Saha içi olarak tanımlanan oyundaki sesleri almada genellikle shotgun mikrofonlar kullanılır; eğer, parabolik mikrofon var ise, uzaktan ses  alma özelliği shotgundan daha iyi olduğu için tercih edilebilir. Kamera üzerindeki mini  shotgunlar da saha içi aksiyonu almaya yardımcı olabilir.



Futbol maçının sesini almak için mikrofon yerleştirimi


Sunucunun ses, seyircilerin tepkileri ve oyun içerisindeki sesler mikser üzerinde birleştirilir. Bu birleştirmede anlatım sırasında, sunucunun  sesinin diğer sesler tarafından bastırılmamasına dikkat edilmelidir.


Shotgun (tüfek) mikrofon


Müzik Yapımlarında Ses Alımı
Müzik, radyo, televizyon ve film yapımlarının en önemli ögesidir. Bu yapımlarda müzik yalnızca dinleti amacıyla ya da çeşitli sahnelerin arasında (fon müziği) kullanılabilir. Müziğin alımında kullanılan mikrofon tekniği açısından üç etkenin bilinmesi gereklidir.

1. Müzisyenlerin görüntü içinde ya da dışında olmaları,
2. Müzik alımının yapıldığı akustik ortam ya da koşullar
3. Müziğin türü

Eğer müzisyenler yapımda yer alacaklarsa öncelikle görsel bütünlük içerisinde yerleştirilmelidir. Müzik aletlerine yerleştirilen mikrofonlar görüntünün bir parçası olmalıdır. Müzik aletlerinin sesini almak için yerleştirilen mikrofonlar, müzik aletinin ürettiği ses yoğunluğu ve frekansına bağlı olarak sezilmeli ve sesin üretildiği yöne uygun yerleştirilmelidir. Örneğin, vurmalı müzik aletleri için dinamik, üflemeliler için de kondansatör yapıdaki mikrofonlar uygundur.

Müzik alımının yapıldığı akustik ortam mikrofon seçimini ve yerleştirimini etkiler.
Sesleri çok yansıtan bir ortam ile yansımanın hiç olmadığı ortam müziksel niteliği bozabilir.
Bu sorunu gidermek için, portatif ses emici ya da yansıtıcı paneller müziğin istenilen zenginlikte alınabilmesini sağlayabilir.Müziğin türü de kullanılan mikrofon tekniğini etkiler. Örneğin klasik müzik  dinleyicileri orkestra sesinin mikrofonlarla alınarak hoparlörler aracılığıyla yayınlandığı salonlar yerine, doğal akustiğe sahip konser salonlarına alışıktırlar. Orkestrayı mikrofonlarla örtülü görmeyi yadırgarlar. Bu tür müziğin alımında, asılan ve gizlenebilen mikrofon tekniği daha uygun olabilir.

Bir konser çekiminde ses, opera türü müziği dinleyicilere, sahne içerisindeki müzisyenlere, yayına ya da kayda ulaştırmalıdır. Mikrofon çıkışları genellikle çok kanallı bir ses kayıt cihazına gönderilir. Bu sistemler ya konser salonundaki bir kontrol odasına ya da canlı yayın arabası içerisine yerleştirilir. Burada iki ayrı çıkışı barındıran mikrofon ayırıcı (micsplitter) ya da mikser çıkışları yayın ve kayıt için kullanılabilir. Özellikle pop müzik konserlerinde dinleyiciler, sahne ve yayın için üç ayrı ses çıkışı gereklidir. Her müzik aletine bir mikrofon ve bazı müzik aletlerine ise iki ya da daha fazla mikrofon yerleştirildiğinde, tek bir mikserden bu üç yerin beslenmesinde sorun çıkabilir. Bu nedenle sahne ve yayın için ayrı mikserler kullanmak daha uygundur.


Splitter Box Sistemi


Canlı olarak yayınlanan pop müzik konserlerinde mikrofondan gelen sesleri hem sahne içi miksere hem de yayın mikserine ayırarak gönderen “splitter boxes”lar yaygın olarak kullanılırlar. Aynı zamanda çok kanallı kayıt gerektiğinde kayıt cihazına mikrofondan gelen ses bu ayırıcıdan göndermek de mümkündür. Sahne ile kayıttaki ses birbirinden farklıdır. Sahne mikserinin monitör çıkışları sahne üzerindeki hoparlörleri besleyerek, müzisyenlerin kendi ürettikleri müziği duymasını sağlar. Ancak, sahnedeki mikrofonların birlikte çalışması, geri besleme (feedback) olarak  adlandırılan istenilmeyen yüksek perdelisesin oluşma tehlikesini yaratır. Bunu önlemek için dar açılı tek yönlü mikrofonlar ses sınırlayıcılar (limiter) ya da frekans düzenlemesi yapan “equlaizer” kullanılabilir.

Doğal Gürültülerin Engellenmesi
Doğal seslerin engellenmesi mümkün değildir. Ancak ses kaydı tekniğine ve mikrofonun özelliğine göre kontrol edilebilir. Örneğin rüzgâr, gök gürültüsü, elektrik tellerinin uğultusu engellenemez. Ya mikrofon ona göre seçilecek ya da ses bittikten sonra çekim yapılacaktır.

Çevre Seslerinin Engellenmesi
Ses kanalındaki varlıklarını en aza indirebilmek için ses teknisyeni mikrofonlarını rahatsız edici ses kaynaklarının uzağına yerleştirmek durumunda kalabilir. Bunlar genellikle buzdolabı, havalandırma cihazları, floresan lambalar, pencerelerden gelen trafik gürültüsü ve mekândaki doğal ses yansımalarıdır.

“Yaşayan” mekânlardaki istenmeyen sesleri engellemek için ses battaniyeleri kullanılabilir. Zeminden, tavandan, duvarlardan ve camlardan yansıyan sesler bunlarla kontrol altına alınabilir. Bu battaniyeler ağırdır; genellikle bir yanları beyaz, öbür yanları koyu gri veya siyahtır. Asmak için kenarlarında kulpları vardır. Bantla duvarlara yapıştırılabilir, lamba ayaklarına ve camlara asılabilir. Buzdolabı ve havalandırma cihazlarının etrafına sarılabilir.
Ayrıca film çekimlerinde 16 mm kameralar çalışırken ses çıkarırlar. Özellikle dar bir mekânda çekim yaparken ses daha çok belirginleşir. Kamera sesini önlemek için kameraya bir ses kesme kılıfı (blimp) örtülür.  Böylece kasetten veya gövdeden kaçan ses önlenebilir. Blimp (ses kesme kılıfı) kamera için özel tasarlanmış muflonlu bir cekettir. Ancak blimp olmadan da ceket, gocuk, bir tabaka köpük, şarj torbası gibi şeylerle kamerayı örterek kamera sesi kesilebilir.


Blimp (ses kesme kılıfı)


Kamera sesinden kurtulmanın bir yolu da çekim sırasında kamerayla mikrofonu birbirinden olabildiğince uzak tutmaktır. Hafif bir kamera gürültüsü, yapım sonrasında ses kanalına  kaçınılmaz olarak eklenecek, öbür seslerin veya müziğin altında kalarak fark edilmeyebilir.

Mikrofonların Korunması
Dış çekimlerde mikrofonun rüzgâr sesinden etkilenmemesi için blimp tipi bir rüzgârlık kullanmak gerekir. İç çekimlerde bile daima köpükten bir rüzgârlık kullanmak gerektir. Çünkü bazı mikrofonlar en ufak bir hava akımına bile duyarlıdır.

Program Seslerinin Kaydedilmesi
Ses ekibinin ilk görevi, setteki konuşmaların ya da ortamdaki seslerin o anda çevredeki diğer seslerle örtülmemiş halde kaydetmektir. Ses ekibi dinlendiğinde net ve aslına  sadık bir şekilde düzgün seviyeli ses kaydetmeye çabalar.
Eğer kayıt bir drama çekiminin kaydı ise, diyalogları temiz kaydetme olanağı yoksa ses ekibi bunları kirli, yani uçakların, otomobillerin veya sahile vuran dalgaların gürültüsüyle kaydeder. Filmde kullanılmasa da bu sesler montaj ve dublaj sırasında kılavuz olarak işe yarar. Örneğin kalabalık bir restoranda çekilen sahnede önemli olan diyaloglar temiz kaydedilmelidir. Bunun için önce esas replikleri olan oyuncular dışında kimse konuşturulmaz. Kalabalıktaki diğer oyuncular dudaklarını kıpırdatırlar. Çatal, bıçak kullanır gibi yaparlar ama asla ses çıkarmamalıdırlar. Repliklerin kaydı bittiğinde ortam sesleri de ayrı kaydedilir. (Ortamdaki diğer konuşmalar). Replik ve diğer sesler montajda yönetmenin istediği şekilde mikslenir. Eğer ortamda bir de müzik sesi varsa o da ayrı kaydedilerek montajda mikslenir.

Oyuncuların  replikleri kaydedilirken  birbiri  üstüne  bindirilmemesine dikkat edilmelidir. İki kişinin  sesleri birbiri üstüne binmiş olarak kaydedildiyse, bunlar ayrı ayrı kontrol edilemez. Diyaloglar, montaj odasında kontrol edilebilecek şekilde kaydedilmelidir. Tek kişinin göründüğü planda görüntü dışında bir kişinin sözleri de duyulacaksa, bu oyuncu görüntüdeki oyuncunun sözleri arasında bir anlık boşluk (es) bırakmaya dikkat edilmelidir.

Arada verilen bu boşluklarla (es) veya ayrı ayrı kaydedilen replikler montaj sırasında gerekiyorsa üst üste bindirilir ama montajcı her iki sesi de tam olarak kontrol etme olanağına sahip olur.
Yönetmen, dramatik nedenlerle seslerin üst üste binmesini istiyorsa, her ihtimale karşısesler bir kere de açığa alınmalıdır. Sahne genel planda çekiliyorsa, üst üste binmeler dramatik bir etki yaratabilir.

Doğal Seslerin Kaydedilmesi
Ses denilince yalnızca diyaloglar (konuşmalar) akla gelmez, her tür’ü ses efekti de gelir. Oyuncu ya da oyuncular yürüyorsa attıkları adımların sesi, bu yürüyüş sokakta yapılıyorsa taşıtların sesi duyulmalıdır. Yani kalabalık bir sahnede kalabalığın gürültüsü bir anlamda çevre sesleri de izleyiciye gelmelidir. TV’de ses efektlerinin kullanımıyla varılmak istenen amaç, görüntüye yeni çevre boyutu eklenmesi ve onun böylece daha bir canlılık kazanmasıdır.

Ortamdaki ses, mekânın yansıtılması açısından önemlidir. Ortam sesi olarak bir sineğin uçuşu, damlayan su, rüzgâr sesi, trafik sesi, çatal bıçak sesi verilebilir. Ortam sesleri iç mekân sesleri olabileceği gibi dış mekân sesleri de olur.

İzleyici hangi ortamı görüyor ise o ortama ait sesi duymak ister. Doğal seslerden bazılarını duymaması onun gördüğü o yeri duygusal olarak kabul etmemesine yol açar.Ancak yönetmen hangi sesin daha öne çıkacağını planlayıp ses operatörüne bildirmelidir.Görüntüye verilen bir yeri seyirciye kabul ettirebilmek için o yerin ses efektlerinden bazılarının seçilip kullanılması gerekir. Ses efektlerinin hepsi kullanıldığında, diyaloglar kaçırılabilir. Bir spor karşılaşmasında ortam seslerinin olduğu gibi verilmesi sunucunun sesini bastırır. Bu sesler amaca göre dengelenir.

Doğal seslerin (gürültülerin) kullanış yerleri bellidir. Bunlar olağanda hangi şartlar altında ortaya çıkmışlarsa filmde de aynı şartlar altında meydana gelmiş olarak kullanılırlar. Bir kapının kapanışından çıkan ses, tabiatıyla bu kapının kapanışını gösteren görüntüyle verilir. Yine gürültü, kaynağı gösterilsin ya da gösterilmesin filmlerde bir “ses dekoru” meydana getirmek, o yerin havasını yaratmakta kullanılır. Bir garın, bir limanın kendine özgü çeşitli sesleri, o yerin havasını vermekte dekorlar kadar önemli bir rol oynar.

Bir sesçinin başlıca problemi filme uygun olan ve olmayan sesleri doğru şekilde kayıt etmektir. Mekanik mikrofonlar, sesleri algılamamızı sağlayan insan kulağının yapısından çok farklıdır. Bir mikrofon insanın üzerinde yoğunlaşmak istediği sesi diğerlerinden daha dikkatli bir şekilde duyamaz; ortamdaki bütün sesleri kayıt eder.

Film prodüksiyonunda filmde duymak istenen gerekli ve uygun işitsel tınılara “ses” duyulmak istenmeyenlere de “gürültü” denir. Oyuncuların diyalogları, onların çıkardığı ayak sesleri ve kapanan kapılar “ses” kategorisine giren tınılardır. Kameranın çıkardığı mekanik tıkırtı, sahne arkası personelinin çıkardığı sesler gürültüdür. Sesçinin görevi çekim boyunca mekanik mikrofonun bir insan beyni gibi çalışmasını ve algılamasını sağlamak, gürültüleri elimine etmektir. Bunu gerçekleştirmek için de birçok yöntem kullanılabilir.

Yapması gereken ilk iş doğrudan setteki sesleri kayıt sırasında yok edebilir. İkinci olarak mikrofonu doğru yere yerleştirir. Üçüncü olarak yapması gereken ise kayıt esnasında gürültüleri kayda girmeyecek kadar düşük seviyede kaydetmektir.
Film çekimlerinde uyulması gereken en önemli kurallardan biri çekim boyunca ortamın sahne için gereken sesler dışında sessiz olmasıdır. Aksi takdirde gürültülerin meydana geldiği her sahne yeniden çekilir. Bu da yapım masrafını arttırır.

Efektlerin Ayrımı
Efektlerin kendi içinde ayrımları vardır. “Yer belirleyen efektler”, “senkron efektler”.
Örneğin bir gece kulübün içindeki kalabalıkların anlaşılmaz sesleri yer belirtir. Kuş sesleri bir bahçeyi, vapur düdükleri denizi, klakson sesleri trafiği belirtir. Kapı kapama, tokat atma, telefon çevirirken tuşların çıkardığı sesler veya yürürken çıkan sesler gibi hareketle birlikte  oluşan sesler senkron efektleri oluşturur.

Tanımlanabilen Efektler
Bu sesler öyle seslerdir ki, seyirci bu seslerin kaynaklarını ekranda görmese bile onları tanımaktadır. Nal sesi, kapının açılışı-kapanışı, su düdüğü, hiddetli kalabalıkların sesi, telefon numaralarının çevrilişi, birbirine çarpan bardak çanağın sesi, tren düdüğü, rüzgâr vb. sesler, tanımlanabilen sesler grubuna girer ve bunlar kaynakları gösterilmese dahi filmde kullanılabilir.

Tanımlanamayan Efektler
Kuşku veya merak yaratmak istenmiyorsa, izleyicinin kolayca tanımayacağı /tanımlanamayan seslerin kullanımında ya ona ait görüntüler ya da onu açıklayan konuşmalar bu sesle birlikte verilmelidir. Bir başka
deyişle özel amaç yoksa tanınmayan seslerin kaynağı açıklanmalıdır. Bu açıklamanın mutlaka görsel olarak yapılması da gerekmez. Örneğin, yağmur sesi tanımlanması en zor seslerden birisidir. Eğer görüntüde şemsiyeli insanlar yürüyorsa ya da yakın çekimle yağmurun yağdığı saptanmışsa ya da bir su birikintisine düşen damlaların sıçraması  görüntülenmişse seyirci duyduğu sesin yağmur sesi olduğunu algılayabilir. Bu yapılmayıp, örneğin “yağmur amma da indirdi”, “bu yağmurda bir yere gidemezsin”, “şemsiyesiz sokağa çıkılır mı”, “sırılsıklam olmuşsun” gibi açıklayıcı konuşmalar aracılığıyla da sesin tanımlanması sağlanabilir.

Duyulan sesin tanımlanmasını sağlamak amacıyla, açıklayıcı konuşmaların dışında, oyuncuların jest ve mimiklerinden de yararlanılabilir. Senarist, yalnızca hangi ses efektinin kullanılacağını belirtmekle yetinmeyip gerekiyorsa bu efektin kaynağını ya da  nesi olduğunu ve nasıl açıklanacağını da tasarlamak zorundadır.

Kaynakça
• Gökçe Gürol, Televizyon Program Yapımcılığı ve Yönetmenliği Der. İstanbul, 1997
• Mustafa Sözen, Sinemada Ses
• Peter W REA. David IRVING, Sinema ve Videoda Kısa Film II. Cilt Yapım İstanbul 2004
• Nijat Özün, Sinema El Kitabı.
• Robert EDMUND, The Sights and Sounds, 1982

İçeriğe Geri Dön | Ana Menüye Geri Dön
wholesale mlb jerseys mlb baseball jerseys wholesale cheap mlb baseball jerseys wholesale replica soccer jerseys cheap soccer jerseys for sale wholesale soccer jerseys cheap authentic soccer jerseys buy cheap soccer jerseys cheap soccer jerseys from china cheap custom soccer jerseys cheap soccer jerseys wholesale cheap soccer jerseys for kids cheap soccer jerseys cheap jerseys cheap jerseys from china wholesale jerseys cheap jerseys from china free shipping cheap jerseys usa wholesale jerseys china cheap jerseys for sale cheap authentic jerseys cheap wholesale jerseys custom jerseys cheap cheap nba jerseys cheap nba jerseys online custom nba jerseys nba jerseys from china cheap authentic nba jerseys wholesale nba jerseys cheap nba jerseys free shipping buy cheap nba jerseys cheap nba jerseys from china wholesale nba jerseys from china cheap nfl jerseys from china nfl jerseys china wholesale wholesale nfl jerseys outlet cheap nfl jerseys supply nfl jerseys cheap free shipping buy cheap nfl jerseys discount youth nfl jerseys replica nfl jerseys wholesale cheap nfl jerseys nike cheap nike nfl jerseys from china cheap youth nhl jerseys wholesale nhl jerseys from china cheap hockey practice jerseys discount nhl jerseys online free shipping buy cheap hockey jerseys wholesale nhl jerseys cheap buy cheap nhl jerseys cheap replica nhl jerseys hockey practice jerseys canada buy custom ice hockey jerseys nfl nike jerseys wholesale cheap wholesale nike nfl jerseys wholesale nike nfl jerseys free shipping cheap nike authentic nfl jerseys cheap authentic nike nfl jerseys wholesale nfl nike jerseys china cheap nike nfl jerseys china nfl jerseys nike cheap wholesale nike nfl jerseys china nike football jerseys wholesale cheap nhl jerseys canada wholesale nhl jerseys nfl jerseys supply cheap nba jerseys free shipping wholesale mlb baseball jerseys cheap jerseys from china Wholesale Nike NFL Jerseys buy wholesale jerseys cheap authentic mlb jerseys wholesale cheap nfl jerseys cheap nfl jerseys from china nfl jerseys wholesale cheap nfl jerseys china cheap nike jerseys nfl jerseys supply cheap replica nfl jerseys wholesale nike jerseys authentic nfl jerseys wholesale cheap custom football jerseys cheap custom nfl jerseys nfl jerseys cheap china discount nfl jerseys china cheap nfl jerseys from china cheap custom football jerseys cheap official nfl jerseys cheap jerseys for sale Wholesale Jerseys China cheap nfl jerseys free shipping cheap jerseys from china nfl jerseys china wholesale cheap nike nfl jerseys nfl jerseys supply wholesale nike jerseys discount nfl jerseys authentic nfl jerseys china custom nfl jerseys cheap wholesale stitched jerseys china nfl jerseys china wholesale nfl jerseys cheap jerseys from china cheap nfl jerseys wholesale nba jerseys wholesale nhl jerseys paypal cheap nhl jerseys free shipping cheap nba authentic jerseys Wholesale Nike NFL Jerseys wholesale jerseys supply discount nfl jerseys wholesale cheap nfl jerseys cheap stitched jerseys cheap replica nfl jerseys replica nfl jerseys china wholesale nhl jerseys from china wholesale nfl jerseys cheap cheap mlb jerseys cheap retro nba jerseys wholesale nfl jerseys from china cheap official nfl jerseys authentic nfl jerseys wholesale nfl jerseys supply discount nfl jerseys china wholesale nike jerseys super bowl jerseys cheap super bowl jerseys super bowl jersey 2015 super bowl jersey for sale cheap nfl super bowl jerseys cheap super bowl jerseys super bowl jerseys wholesale buy super bowl jerseys nike super bowl jerseys super bowl jerseys 2015 super bowl jerseys form china wholesale nfl draft jerseys cheap nfl super bowl jerseys super bowl jerseys china super bowl jerseys sale wholesale blank jerseys wholesale cheap jerseys review cheap practice jerseys cheap jerseys from china reviews cheap blank jerseys from china cheap authentic womens jerseys wholesale stitched jerseys from china discount authentic jerseys nfl cheap youth replica jerseys cheap nike jerseys free shipping cheap jerseys and hats wholesale jerseys and hats cheap youth jerseys china cheap jerseys 2015 nike jerseys wholesale cheap jerseys china paypal cheap nfl jerseys with free shipping wholesale jerseys china nike cheap jerseys usa online buy authentic jerseys cheap china cheap super bowl 49 jerseys super bowl jersey shop super bowl XLIX jerseys wholesale buy super bowl jerseys nfl super bowl jerseys cheap nfl super bowl jerseys wholesale nfl draft jerseys super bowl jerseys sale where to buy super bowl jerseys 2015 super bowl jersey for sale buy cheap nfl jerseys wholesale nfl jerseys cheap nhl jerseys canada wholesale nfl jerseys outlet cheap nhl jerseys free shipping wholesale nba jerseys wholesale nhl jerseys from china cheap nba authentic jerseys cheap mlb jerseys free shippping cheap nba basketball jerseys cheap nike jerseys cheap nfl jerseys supply nfl jerseys cheap china nfl jerseys china wholesale wholesale nike jerseys Wholesale Nike NFL Jerseys cheap nhl jerseys nfl jerseys supply cheap nike nfl jerseys free shipping wholesale nba jerseys cheap nhl jerseys online cheap nfl jerseys from china cheap authentic mlb jerseys cheap mlb replica jerseys cheap nfl authentic jerseys wholesale replica nfl jerseys china discount nfl jerseys china wholesale nfl jerseys free shipping cheap nfl jerseys wholesale cheap football jerseys nfl jerseys china cheap where to buy cheap nfl jerseys cheap sports jerseys free shipping cheap nhl jerseys free shipping cheap custom mlb jerseys wholesale nfl jerseys wholesale sports jerseys cheap youth nhl jerseys cheap jerseys nhl authentic custom nhl jerseys cheap replica nhl jerseys cheap nhl hockey jerseys wholesale nhl hockey jerseys cheap kids hockey jerseys china china nhl jerseys wholesale nhl jerseys cheap nhl jerseys cheap authentic cheap jerseys nhl free shipping nhl jerseys for sale cheap nhl jerseys online cheap nhl hockey jerseys china cheap hockey jerseys for sale cheap nhl jerseys china free shipping discount nhl jerseys cheap nba jerseys cheap custom nhl jerseys nhl cheap jerseys cheap hockey jerseys online cheap plus size nfl jerseys cheap plus size jerseys wholesale women's hockey jerseys plus size jerseys cheap nba jerseys china buy hockey jerseys cheap cheap hockey jerseys free shipping cheap china jerseys nhl cheap wholesale nba jerseys wholesale cheap nhl jerseys authentic nba jerseys wholesale cheap authentic nba jerseys wholesale hockey jerseys from china wholesale authentic nba jerseys cheap nba jerseys wholesale olympic hockey jerseys nba jerseys cheap cheap nfl jerseys online cheap mlb jerseys free shippping nfl jerseys wholesale cheap nhl jerseys online nike nfl jerseys from china nike jerseys free shipping cheap nhl jerseys online cheap nhl jerseys from china wholesale cheap nfl jerseys supply wholesale mlb jerseys from china cheap authentic mlb jerseys cheap nba jerseys nike jerseys free shipping wholesale nba jerseys China Wholesale Free Shipping cheap jerseys Wholesale Jerseys cheap nfl jerseys cheap nfl jerseys nfl jerseys china Wholesale Jerseys cheap jerseys wholesale authentic jerseys buy cheap jerseys china cheap jerseys cheap mlb jerseys cheap nba jerseys wholesale nhl jerseys cheap nfl jerseys cheap nba jerseys cheap nhl jerseys wholesale nfl jerseys wholesale nfl jerseys wholesale nba jerseys cheap nhl jerseys cheap jerseys Wholesale Jerseys Wholesale Jerseys cheap jerseys cheap nfl jerseys nfl jerseys china Wholesale Jerseys cheap jerseys cheap nfl jerseys cheap nike nfl jerseys customized nfl jerseys cheap cheap nike jerseys custom nfl jerseys cheap nfl jerseys cheap china nfl jerseys from china super bowl jerseys uk super bowl jersey shop super bowl jerseys wholesale wholesale nfl draft jerseys super bowl jerseys china